{"id":7464,"date":"2026-11-09T14:27:43","date_gmt":"2026-11-09T13:27:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dame1minutode.org\/?p=7464"},"modified":"2026-11-09T14:27:43","modified_gmt":"2026-11-09T13:27:43","slug":"ikusezina-ikusaraztea-horrela-sortu-zen-eman-minutu-1-zientzia-lehiaketaren-xvii-edizioko-irudia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/ikusezina-ikusaraztea-horrela-sortu-zen-eman-minutu-1-zientzia-lehiaketaren-xvii-edizioko-irudia\/","title":{"rendered":"Ikusezina ikusaraztea. Horrela sortu zen Eman minutu 1 \u2013 ZIENTZIA lehiaketaren XVII. edizioko irudia"},"content":{"rendered":"\n

Eman minutu 1<\/em> ekimenaren edizio bakoitza deialdia ireki baino askoz lehenago hasten da. Beti giza eskubide batetik abiatzen gara, eta erantzutea kostatzen zaigun galdera bat egiten diogu geure buruari: nola lortu jendeak eskubide hori bere sentiaraztea?<\/p>\n\n\n\n

Aurten zientziaren txanda da. Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren 27. artikuluak aitortzen du pertsona orok duela aurrerapen zientifikoan eta haren onuretan parte hartzeko eskubidea, eta Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Itunaren 15. artikuluak eskubide hori garatzen du. Hala ere, oso jende gutxik daki eskubide hori duenik. Horregatik deitzen diote Nazio Batuek eta UNESCOk \u00abahaztutako eskubidea\u00bb.<\/p>\n\n\n\n

Testu honetan galdera horretatik aurtengo edizioaren irudira arte egin genuen bidea kontatzen dugu: ninia hatz-marka batek ordezkatzen duen begi bat.<\/p>\n\n\n\n

Ia inork ezagutzen ez duen eskubidea<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Zientziarako eskubideak imajinatu ohi duguna baino askoz gehiago hartzen du bere baitan. Ezagutza zientifikoa eta haren aplikazioak diskriminaziorik gabe eskuratu ahal izatea dakar, ikerketan laguntzea, askatasunez ikertzea, zientziak gizarteari planteatzen dizkion erabakietan ahotsa izatea eta ezagutza zaindu, hazi eta partekatzen den ingurune batean bizitzea.<\/p>\n\n\n\n

Eta une delikatu batean iristen da. Zientziak eta teknologiak inoiz baino eragin handiagoa dute gure osasunean, kliman, politikan edo bizitza pribatuan; aldi berean, negazionismoak, fake science<\/em> delakoak eta ikertzen dutenenganako mesfidantzak indarra hartzen ari dira. Testuinguru horretan, UNESCOk Garapen Jasangarrirako Zientzien Nazioarteko Hamarkada (2024-2033) jarri du martxan, alfabetatze zientifikoa, zientzia irekia eta konfiantza publikoa 2030 Agendaren erdigunean kokatuz.<\/p>\n\n\n\n

Zientziaz hitz egiten hasi, eta konfiantzaz hitz egiten amaitu genuen<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Lehen lan-bileran eremua zientzia naturaletara, teknologiara, ingeniaritzara, osasunera eta ikerketa biomedikora mugatu genuen. Hala ere, elkarrizketa berehala joan zen beste norabide batera.<\/p>\n\n\n\n

Txertoak, klima-aldaketa, lurra laua dela dioten teoriak eta sasizientziak aipatu genituen. Gaur egun datu zorrotz bat eta bulo bat gure mugikorrera sinesgarritasun itxura berarekin iristen direla komentatu genuen, eta gazte askok ia sare sozialen bidez bakarrik jasotzen dutela informazioa. Carl Sagan, Jacques Cousteau eta F\u00e9lix Rodr\u00edguez de la Fuente gogoratu genituen, baita haiei esker zientziarekiko interesa piztu zitzaien pertsona guztiak ere.<\/p>\n\n\n\n

Pixkanaka konturatu ginen zientzia soberan dagoela; gero eta zailagoa dena ebidentzia eta iritzia bereiztea da. Eta benetan interesatzen zitzaigun galderak akademikotik gutxi zuen: zertan hobetzen du zientziak pertsonen bizitza?<\/p>\n\n\n\n

Aurkikuntza ororen aurretik, norbait dago begira<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Ohiko iruditeriatik urrundu nahi genuen: mantalak, probetak, mikroskopioak, arbeletako formulak. Irudi horiek zientzia urrun gertatzen den zerbait bezala erakusten dute, adituen esku dagoen zerbait bezala; eta horixe zen, hain zuzen ere, hautsi nahi genuen ideia.<\/p>\n\n\n\n

Irtenbidea galdera aldatu genuenean agertu zen. Ezagutza multzo bat izateaz gain, zientzia munduari begiratzeko modu bat ere bada: arreta jartzea, zergatik galdetzea, lehen erantzunarekin ez konformatzea, kontrastatzea eta datu berriak agertzen direnean iritzia aldatzeko prest egotea.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Jarrera hori edonoren eskura dago, laborategi batean egon ala ez, eta ziurrenik desinformaziotik gehien babesten gaituena da. Hor hasten da zientziarako eskubidea: herritar jakin-min eta kritikoengandik, arrazoiaren arabera erabakiak hartzeko gai diren herritarrengandik.<\/p>\n\n\n\n

Ikusezina ikusaraztea<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Hortik sortu zen aurtengo edizioaren kontzeptua: Ikusezina ikusaraztea<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Munduak nola funtzionatzen duen azaltzen duten gauza asko betidanik egon dira gure inguruan, baina inork ez zituen ikusi norbaitek galdera egokia egin zuen arte. Pentsa grabitatean, bakterioetan, zeluletan, klima-ereduetan edo neuronen arteko loturetan. Zientziak argitara ateratzea besterik ez zuen egin.<\/p>\n\n\n\n

Kontzeptuak irakurketa gehiago ere baditu. Zientziak ematen dizkigun onura askok ere oharkabean jarraitzen dute, hain zuzen ere ondo funtzionatzen dutelako: txorrotatik ateratzen den edateko ura, txerto bati esker inoiz pairatu ez dugun gaixotasuna edo garaiz iritsi den eguraldi-abisua. Eta maizegi ez ditugu ikusten onura horietatik kanpo geratzen direnak ere, ezta zientziaren historiatik baztertu direnak ere: emakume zientzialariak, erabakietan parte hartzen ez duten komunitateak edo etekin ekonomikorik ematen ez dutelako inork finantzatzen ez dituen ikerketak.<\/p>\n\n\n\n

Horregatik, Ikusezina ikusaraztea<\/em> gonbidapen bikoitza da: munduari begirada zientifikoarekin begiratzea eta zientziari giza eskubideen ikuspegitik begiratzea.<\/p>\n\n\n\n

Begi bat eta hatz-marka bat<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Ideia hori irudi bihurtzea izan zen zailena. Marraztu nahi genuena aurkikuntza baten unea zen, zientzia bera baino gehiago.<\/p>\n\n\n\n

Irtenbideak edonon ulertzen diren bi sinbolo uztartzen ditu. Begiak<\/strong> behaketa, arreta eta jakin-mina adierazten ditu; kultura gehienetan, begiratzea ulertzea ere bada. Hatz-markak<\/strong>, berriz, pertsona gogorarazten du, haren identitatea eta bakarra egiten duena. Sinadura baten moduan ere funtzionatzen du: eskubideen subjektu gisa identifikatzen gaituen marka da.<\/p>\n\n\n\n

Hatz-marka irisaren lekuan jartzean, bi sinboloak bat egiten dute, eta emaitza begirada propioa eta kontzientea duen pertsona bat da. Horrela, zientzia guztiok partekatzen dugun gaitasun bihurtzen da.<\/p>\n\n\n\n

Lehen begiratuan agian oharkabean pasatzen den xehetasun bat dago: hatz-marka ez da begiaren barruan kabitzen. Goitik eta behetik irteten da, eta kolorearen gainean jarraitzen du, modu leunagoan. Zati bat baino ez dugu ikusten; gainerakoa hor dago, norbaitek patxadaz begira diezaiola zain.<\/p>\n\n\n\n

Eta ez dagoenez bi hatz-marka berdin, ez dago bi begirada berdin ere. Pertsona bakoitzak bere modura ulertzen du mundua, eta aniztasun horretatik elikatzen da ezagutza.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
Bi aldiz begiratzeko irudi bat<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Irudi-identitate honek esperimentu txiki baten moduan funtzionatzen du. Lehen begiratuan begi bat da; une batez gelditzen bazara, ohartzen zara ninia hatz-marka bat dela.<\/p>\n\n\n\n

Harridura txiki horrek ideia osoa laburbiltzen du. Eskala txikian, pentsamendu zientifikoak proposatzen duena bera egiten du: lehen inpresioarekin ez gelditzea, berriro begiratzea, egiaztatzea eta lehen begi-kolpean ikusten ez zen zerbait aurkitzea. Gauza bera behar dugu titular engainagarri edo bideo biral baten aurrean.<\/p>\n\n\n\n

Irudia ikusten duenak zientzia praktikatzen amaitzen du segundo batzuetan, ia konturatu gabe.<\/p>\n\n\n\n

Kolorea, ehundura eta tipografia<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Kolorezko zirkulu handiak (berdea, gorria, laranja eta okre kolorea) behaketa-eremuak dira, mundua begiratzeko abiapuntuak. Tamaina desberdinak dituzte, behatzen duguna beti eskalaren, distantziaren eta ikuspegiaren araberakoa delako, mikroskopikotik planetarioraino.<\/p>\n\n\n\n

Ertz irregularrak, zipriztinak eta zigilu edo inprimatutako tintaren itxura duen ehundura nahita jarri dira. Teknologiarekin lotzen den irudi hotz eta perfektuaren aurrean, pertsonek egindako zientzia erakutsi nahi genuen, bere akats eta guzti.<\/p>\n\n\n\n

ZIENTZIA<\/strong> hitzak konposizio osoa zeharkatzen du tipografia sendo baten bidez, zirkuluak lotuz; ezagutza pertsona askoren artean eraikitzen den bezala. Euskaraz dago idatzita, etxeko hizkuntzan, mundu osotik begiradak jasotzen dituen lehiaketa batean.<\/p>\n\n\n\n

Asmoa da sistema bisual ireki bat izatea, kanpaina baten irudi hutsa baino gehiago. Begiak, hatz-markak eta zirkuluak konbinatu, eskalatu eta formatu bakoitzera egokitu daitezke, betiere helburu berarekin: gelditzera, berriro begiratzera eta lehen begi-kolpean ikusten ez zen zerbait aurkitzera gonbidatzea.<\/p>\n\n\n\n

Orain zuei dagokizue begiratzea<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Ikerketa oro modu berean hasten da, gutxi gorabehera: norbait besteek ikusten ez duten zerbaitetan erreparatzen hasten da eta zergatik galdetzen dio bere buruari.<\/p>\n\n\n\n

Horixe da XVII. edizio honetan proposatzen dizueguna: minutu bat zientziak ikusgarri egin duen zerbait erakusteko, oraindik ezkutuan dagoen zerbait erakusteko edo haren aurrerapenak norengana iristen ez diren erakusteko. Minutu bat ebidentzia, jakin-mina eta pertsona guztiek ezagutzan parte hartu eta haren onurez baliatzeko duten eskubidea defendatzeko.<\/p>\n\n\n\n

Eman minutu 1<\/em> nazioarteko lehiaketa bat da; beraz, edozein lekutatik eta edozein hizkuntzatan parte har dezakezue. Oinarriak, kategoriak eta epeak dame1minutode.org<\/a> webgunean aurkituko dituzue.<\/p>\n\n\n\n

Eman iezaguzue minutu bat zientziaz, eta lagun iezaguzue ikusezina ikusarazten.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Javier Gonz\u00e1lez<\/strong>. Marka-estrategia. Dr.Minsky dr.Minsky.eu<\/a><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Eman minutu 1 ekimenaren edizio bakoitza deialdia ireki baino askoz lehenago hasten da. Beti giza eskubide batetik abiatzen gara, eta erantzutea kostatzen zaigun galdera bat egiten diogu geure buruari: nola lortu jendeak eskubide hori bere sentiaraztea? Aurten zientziaren txanda da. Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalaren 27. artikuluak aitortzen du pertsona orok duela aurrerapen zientifikoan eta haren […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":7453,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[563],"tags":[],"class_list":["post-7464","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-zientzia"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7464","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7464"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7464\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7470,"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7464\/revisions\/7470"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/7453"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7464"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7464"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dame1minutode.org\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7464"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}