Fallak, komunitate babeslekua

Valentziako Fallen jaiotza zurginek zuten tradizio batean oinarritzen da, zur-txatal zaharrak eta sostenguak erretzen zituztelako haien tailerren aurrean, udaberriari ongi etorria emateko. Gaur egun, Fallek bilakaera handia izan dute, munduko herri-jai ezagunenetako bat bilakatuz, ninot koloretsuak, mascletá zaratatsuak eta hiria betetzen duten Falla-komisioak protagonistak izanez. Gainera, Gizateriaren Kultura Ondare Inmaterialaren Zerrenda Adierazgarrian inskribatu zen festa 2016an, eta, UNESCOk aitortzen duen bezala, Valentziako kultura-nortasuna eta gizarte-kohesioa indartzen lagundu du, bai eta artisautzen eta artista tradizionalen balioa sustatzen ere.

Martí Peris Falla baten partaide izan da betidanik eta nola eboluzionatu duen eta barrutik nola hautematen den kontatu digu.

Lehenik eta behin, Valentziako Erkidegoaren eta Valentziako hiriaren kultura bereiztea funtsezkoa da. Fallek hiriaren arima irudikatzen dute; ez da jaialdi bat soilik, urte bakoitzeko 360 eguneko itxaronaldiaren amaiera baizik. Sozializazio espazio gisa funtzionatzen dute, non, Falla berekoak ez balira, inoiz bat etorriko ez liratekeen pertsonak batzen diren. Haren helburu nagusia ingurune seguru, herrikoi eta partekatu bat sortzea da, hiriaren kultura propioa sustatuko duena.

Martíren komisioa, 151 urterekin, El Carme auzoan aurkitzen da, hiriko hamahiru Falla zaharrenen jatorrian. Auzo hau ez dago ulertzerik haren zentzu Falleroa gabe. Turistifikazio-prozesuak eta opor-alokairuen gorakada dela eta, ohiko biztanle askok lekuz aldatu behar izan dute, izan ere, Falla komunitatearen babesleku gisa mantentzen da. Auzoa bizirik dago pertsonei esker, bertan bizi ezin direnean ere, Falletara bueltatzen direlako haien sustraiak mantentzeko. Hiri aldakorrean ez bezala, biztanleen esentzia bere horretan mantentzen da.

Fallak Valentziar hizkuntza erabiltzeko eta babesteko espazio bat dira ere. Hala ere, azkenaldian, folklorizazio arriskua hauteman da, hizkuntza ekitaldi ofizialetara eta diskurtsoetara soilik baztertzen baita, egunerokoan presentzia galtzen duen bitartean. Falla bakoitzeko barne komunikazioak elebidunak izan ohi diren arren, kide guztiek errazago uler dezaten, adostasuna dago valentziera jaietako hizkuntza nagusi gisa babestu eta mantentzeko beharraren inguruan, batez ere hirian.

Era berean, jaia familiarra eta herrikoia izateagatik definitzen da. Egia da Falla bakoitzaren osaera aldatu egiten dela auzoaren arabera, baina beti lortu nahi da aniztasunerako espazio seguru bat sortzea. Hau da, Valentziako erdialdeko batzorde batzuetan beste kultura batzuetako pertsonen presentzia txikiagoa bada ere, pertsona migratuen tasa handiagoa duten auzoetan egokitzapena naturala izan da. Hori kide berrien konpromisoari esker ere frogatzen da. Izan ere, familia-herentziak lehen zuen pisua galdu du modu aktiboan parte hartzeko borondatearen aurrean, Falla bakoitzeko pertsonen jatorria edo arrazoiak edozein izanda ere.

Esan liteke piroteknia eta mascleták aurkezten dutela irekiera-lagin handiena, mundu osoko profesionalak gonbidatzen baitira. Gainera, egia da, Falla askotan kanpoko ospakizunak egiten direla eragin kultural globalaren ondorioz (Halloween edo Oktoberfest, adibidez). Hala ere, ekitaldi ofizialen egutegiak hain okupatuta daudenez, mugatu egiten da aniztasun kulturala sustatu eta ikusarazten duten jai edo ekitaldi berriak gehitzeko gaitasuna.

Fallak etengabeko bilakaeran duden herri jatorriko festa gisa ulertu behar dira. Ondoren gehitu izan diren elementuek, hala nola Babesgabetuen Ama Birjinari egindako lore-eskaintza, ospakizunaren zati bat hegemonizatu badute ere, jaien etorkizunak egokitzapena eta gardentasuna eskatzen du. Fallak aldaketa baztertzen ez duen eredu gisa finkatzea da helburua, batzeko eta biltzeko aukera ematen duen lekua izaten jarraitzeko.

ERREFERENTZIAK

https://ich.unesco.org/es/RL/la-fiesta-de-las-fallas-de-valencia-00859

Garazi Macho. Giza Eskubideei, Bakeari eta Garapen Iraunkorrari buruzko Masterra, Universitat de València. https://es.linkedin.com/in/garazi-macho-jiménez-73b77133b

Azalaren irudia: Martí Peris