Zer da?
Eman minutu 1 KULTURA
2010ean UN Etxea –UNESCO Sustatzeko Euskal Herriko Elkarteak martxan jarri zuen “Eman minutu 1…” ikus-entzunezko lanen lehiaketa. Honen helburua, mundu mailan giza eskubideekin zerikusia duten arazoei buruz gizartea sentikor bihurtzea eta kontzientzia zabaltzea da.
“Eman minutu 1…” lehiaketaren irabazleak izango dira ikus-entzunezko lan onenak eta giza eskubideak hoberen defendatu, bultzatu, aldarrikatu, zabaldu eta kontziatzen dutenak.
Edizio bakoitzean, lehiaketak gai desberdin batean jartzen du arreta.
2025ean, XVI. edizioan, lehiaketak “Eman minutu 1 – KULTURA” izenburua du.
Edizio honetan minutu bateko ikus-entzunezko pieza onenak sarituko dira eskubide kulturalak defendatzen, sustatzen, aldarrikatzen, zabaltzen eta/edo kontzientziatzen dutenak.
Eskubide kulturalak giza eskubideen kategoria bat dira, eta pertsona eta komunitateei aukera ematen diete bizitza kulturalera iristeko, parte hartzeko eta horretan laguntzeko, bai eta haien nortasuna eta ondarea zaintzeko ere. Eskubide horiek funtsezkoak dira giza duintasunerako, eta nazioarteko hainbat tresnatan onartuta daude.
Eskubide kulturalak giza eskubideen sistema unibertsalaren parte dira. Sistema hori nazioarteko itunek eta adierazpenek ezartzen dute, hala nola:
- Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala (1948) 27. artikulua.
- Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Nazioarteko Ituna (1966) 15. artikulua.
- Kultura Aniztasunari buruzko UNESCOren Adierazpena (2001).
- Kultur Adierazpenen Aniztasuna Babesteko eta Sustatzeko Konbentzioa (UNESCO, 2005).
- Herri Indigenen Eskubideei buruzko Nazio Batuen Adierazpena (2007).
- Behaketa Orokorra 21 (2009), NBEko Eskubide Ekonomiko, Sozial eta Kulturalen Batzordea (CDESC).
- Eskubide Kulturalei buruzko Friburgoko Adierazpena (2007).
Mondiacult 2025 konferentziak, 2025eko irailaren amaieran Bartzelonan ospatua, adierazpen batekin amaitu du, kultura garapen-agendaren helburu propio gisa aitortzea eskatzen duena. 160 delegaziotik gora dokumentu bat onartu zuten aho batez, eskubide kulturalak politika publikoen erdigunean kokatzen dituena. UNESCOk, horrela, kultura ardatz hartuta, erronka globalak gainditzeko bide gisa berretsi du multilateralismoa.
Irakurri hemen Mondiacult 2025eko Adierazpena (gaztelaniaz)
Nazio Batuen eskubide-sistemaren erronka handienetako bat eskubide kulturalen inguruan argitzea eta sentsibilizatzea da. Eskubide horiek “eskubide txikitzat” jotzen dira, eta orain arte ibilbide laburragoko tresna arau-emaileak garatu dira.
Eskubide kulturalen bidez ez da babesten ondarea bera, ezta adierazpen artistikoak ere; aitzitik, pertsona guztien parte-hartzea zaintzen dute (bereziki, emakumeena, pertsona migratuena, dibertsitate funtzionala duten pertsonena, LGTBIQ+ komunitatearena, ijito-herriarena, etab.), irakaskuntza artistikoa, sorkuntza, askatasun artistikoa, artisten mugikortasuna, artisten eskubide ekonomiko eta sozialak, ondarearen eta beste ekipamendu kultural batzuen sarbidea eta gozamena, etab.
Izena emateko eta bideoak emateko epea 2026ko urtarrilaren 31ra arte egongo da zabalik (egun hori barne).
Epaimahaiak bereziki baloratu ditu:
- Eskubide kulturalei, pertsona guztiek bizitza kulturalean duten parte-hartzeari (bereziki, emakumeek, migratuek, dibertsitate funtzionala duten pertsonek, LGTBIQ+ komunitateak, ijito-herriak, etab.), irakaskuntza artistikoari, sorkuntzari, askatasun artistikoari, artisten mugikortasunari, artisten eskubide ekonomiko eta sozialei, ondarearen eta beste ekipamendu kultural batzuen eskuragarritasunari eta gozamenari eta abarri buruzko hausnarketa egiten duten bideoak.
- Giza eskubideak sustatzen, babesten eta konprometitzen dituzten bideoak.
- Inor atzean utzi gabe, inor kanpoan utzi gabe, etorkizun iraunkorra eraikitzen lagunduko duten bideoak.
- Desberdintasun eta aniztasun kulturala, soziala, identitarioa eta generokoa onartzea eta gizarteratzea.
- Pertsonek beren eskubideak banaka edo taldeka eskatzeko dituzten gaitasunak eta estrategiak ikusaraztea.
- Gizartea mundu bidezkoago, inklusiboago, bidezkoago eta iraunkorrago baten aldeko borrokan inplikatzea.
- Genero-berdintasuna eta emakumeen ahalduntzea defendatzen duten bideoak.
- Ez da tonu, paternalista, biktimizatzaile eta sentsazionalistarik erabiliko.
Gogoratu: izena emateko eta bideoak emateko epea 2026ko urtarrilaren 31ra arte egongo da zabalik (egun hori barne).