Genero-desberdintasunari zenbakiak jartzea, zientzia eraldatzeko

Emakumeak esparru zientifikoan aurrera egiten ari dira, baina genero-berdintasunak desberdina izaten jarraitzen du herrialdeen, eskualdeen eta karrera zientifikoko etapen artean.

UNESCOren Estatistika Institutuaren (UIS) dokumentu berri batek, “Measuring gender equality in science: why gender-disaggregated science data matter”  izenekoak (Genero-berdintasuna zientzian neurtzea: zergatik diren garrantzitsuak generoaren arabera banakatutako datu zientifikoak), nabarmentzen du kalitate handiagoko datu batzuek herrialdeei lagundu diezaieketela arrakala horiek ulertzen, aurrerapenak gainbegiratzen eta neurri oinarrituagoak babesten.

2023an, emakumeak munduko ikertzaileen %31,4 ziren, 2013ko %29,5aren aldean. Eskualdeen arteko aldeak, hala ere, nabarmenak dira: Asia Erdialdean ikertzaileen %51,2 ziren emakumeak; Hego eta Mendebaldeko Asian, berriz, %26,9, eta Ekialdeko Asian eta Pazifikoan, %26,6. Datuak zituzten 155 herrialdeetatik, gutxi gorabehera laurden batek baino ez zuen lortu edo ia lortu genero-parekotasuna ikertzaileen artean.

Ibilbide akademiko eta zientifikoaren etapetan ere alde nabarmena dago. Mundu-mailan, emakumeak graduko ikasleen %52, masterrekoen %55 eta doktoregokoen %47 dira. Ikertzaileen artean, ordea, emakumeen presentzia %31,4ra jaisten da.

Parte-hartzetik harago: desberdintasunek non irauten duten ulertzea

Ikasketa-arloetan, ikerketa-sektoreetan eta lidergo zientifikoan ere desberdintasunak ageri dira. Munduan, STEM (Zientzia, Teknologia, Ingeniaritza eta Matematika, ingelesezko sigletan) arloetako tituludunen %35 emakumeak dira, eta ingeniaritzan nahiz informazioaren eta komunikazioaren teknologietan oraindik ere ordezkaritza txikiagoa dute. Datuak dituzten herrialdeetan, enpresa-sektoreko ikertzaileen artean emakumeen medianako presentzia %30 ingurukoa da; goi-mailako hezkuntzan, administrazio publikoan eta irabazi-asmorik gabeko erakunde pribatuetan, berriz, %42 ingurukoa.

Lidergo zientifikoaren maila gorenean, aldea are handiagoa da. Emakumeek munduko zientzia-akademia nazionaletako kideen%19 inguru osatzen dute; 2015ean %12 ziren, eta 2020an, %16.

Horregatik, emakumeek zientzian duten parte-hartzea neurtzeko ez da nahikoa adierazle global bakarra erabiltzea. Generoaren arabera bereizitako ikerketa eta garapeneko (I+G) langileei buruzko datuek erakusten dute nork parte hartzen duen ikerketan, non egiten duen lan, eta ordezkaritza nola aldatzen den sektorearen eta arloaren arabera. Horrez gain, erakundeetako eta administrazioetako datuak behar dira ibilbide profesionala, lidergoa, finantzaketarako sarbidea, lan-baldintzak eta diskriminazioa aztertzeko.

Datuetatik ekintzara

UISentzat, datuak ezinbesteko oinarria dira erabaki informatuak hartzeko. Institutuak nazioartean konparagarriak diren I+Gko adierazleak eskaintzen ditu, eta nazioarteko estatistika-estandarrak, I+G neurtzeko orientabide praktikoak, datuen urteko bilketa globala eta estatistika-gaitasun nazionalen indartzea sustatzen ditu. Era berean, GJHen 9.5.1 eta 9.5.2 adierazleen erakunde arduraduna da.

Dokumentuak azpimarratzen du datuak biltzea lehen urratsa baino ez dela. Ebidentziak gobernuei eta erakundeei lagun diezaieke arrakalak identifikatzen, lehentasunak ezartzen, esku-hartzeak diseinatzen eta egindako aurrerapena neurtzen.

Aurrerapena bizkortzeko hiru lehentasun

• Estatistika-sistema nazionalak indartzea, generoaren arabera bereizitako eta nazioartean konparagarriak diren kalitatezko I+G datuak aldizka sortuz.
• Ebidentzia zientzia-politiken erdigunean jartzea, datuak erabiliz desberdintasunak identifikatzeko, lehentasunak ezartzeko, baliabideak banatzeko eta aurrerapena neurtzeko.
• Emakumeek garatzeko aukera izango duten ikerketa-sistemak eraikitzea, ibilbide zientifiko osoan jardunez: neskei zientziarekiko interesa piztetik hasi eta kontratazioan, ibilbide profesionalean, lidergoan, finantzaketan eta aitortzan aukera-berdintasuna sustatzeraino, genero-alborapenei eta diskriminazioari aurre eginez.

Sentsibilizazio-dokumentu honek zientzian genero-arrakala ixteko UNESCOren Ekintzarako Deialdia du oinarri, eta UNESCOk 2025ean argitaratutako emakumeek zientzian duten egoerari eta joerei buruzko informazio-orria osatzen du. Politika publikoen arduradunei, estatistika-bulego nazionalei, ikerketa-erakundeei, finantzaketa-agentziei eta, oro har, zientzia- eta berrikuntza-komunitateari zuzenduta dago.

Dokumentua deskargatu (ingelesez)

Iturria: UNESCO

Argazkia: Magnific