Osasuna oinarrizko giza eskubide gisa

“Pertsona orok du bizitza maila egokia izateko eskubidea, bai eta bere familiari osasuna eta ongizatea ziurtatzeko ere (…)”.

Horrela, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalak esplizituki jasotzen du 25. artikuluan Osasunerako Eskubide Unibertsala. Errekonozimendu horrek gizaki guztien bizitzan osasunak duen garrantzia nabarmentzen du, eta funtsezko alderdietako bat da. Zenbat aldiz entzun dugu “osasuna da lehena” edo “gutxienez osasuna daukat” bezalako esamoldeak? Hori funtsezkoa da gure bizitzak duintasunez garatu ahal izateko. Osasun-arazoek gure egunerokotasuna geldiarazteko gaitasuna dute, eta guztioi eragiten digute uneren batean.

Hala ere, ez da kontzeptu itxia: kontzeptu hori modu zabalean ulertu behar da, alderdi fisikoak zein psikikoak barne hartuz. Era berean, bizitzako hainbat esparrutara zabaltzen da, hala nola nutriziora, arreta medikora, adikziora, hezkuntzara, osasun mentalera… Hori dela eta, ez da eskubide isolatua, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean aitortutako beste eskubide batzuekin estuki lotuta baitago, hala nola berdintasunerako, elikadurarako, bizitzarako, askatasunerako, segurtasunerako, hezkuntzarako… eskubideekin.
Adierazpen honek, beraz, inplizituki jasotzen du osasunerako berdintasunezko sarbidea, arraza, genero edo aberastasunaren araberako bereizketarik gabe. Eta “heriotzak ez du inor diskriminatzen” esaten den arren, hori ez da guztiz egia, kontuan hartuta ez dagoela denentzat osasunerako sarbide berdina, eta badira hurbilagotik aurre egiten diotenak. OMEk jasotzen duen bezala: “Gizarteetako talde ahul eta baztertuek osasun-arazoen gehiegizko proportzioa jasan behar izaten dute”.

Horrela ulertzen da Giza Eskubideen Adierazpenaren garrantzia, osasunerako sarbidea orokortzeko neurriak hartu ahal izateko oinarriak ezarri baititu. Giza eskubideetan oinarritutako osasunaren ikuspegiak aukera ematen du horri aurre egiteko, desberdintasunak zuzentzeko eta pertsona orok eskura izan dezan. Ondorioz, OMEk konpromisoa hartu du giza eskubideak osasun-arretako programetan eta politiketan txertatzeko, eta, bestalde, Garapen Iraunkorreko Helburuetan 3. GJHa sartu da: “osasuna eta ongizatea”.

Beharrezkoa da parte-hartze esanguratsua egotea, hau da, eragile guztiek, estatukoek zein gobernuz kanpokoek, modu aktiboan parte hartzea osasunaren sustapenean, fase guztietan. Osasuna eskubide unibertsal gisa aitortzea da lehen urratsa, baina orain inplementatu egin behar da.

UN Etxeak gure harri-koskorra jarri nahi du aurten, eta osasuna, bere espektro zabalean, arreta-gunean jarri, eta osasun duina, berdintasunezkoa eta orokorra sustatu.

Erreferentziak:

Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala (1948). https://www.ohchr.org/en/human-rights/universal-declaration/translations/basque-euskara

Osasunaren Mundu Erakundea (WHO). (2022). Salud y derechos humanos. https://www.who.int/es/news-room/fact-sheets/detail/human-rights-and-health

Sare Álvaro Campo. Deustuko Unibertsitateko Nazioarteko Harreman eta Zuzenbideko gradu bikoitzeko ikaslea. www.linkedin.com/in/sare-álvaro-campo-364503268

*Irudia: Osasunaren Mundu Erakundea (WHO)